Skąd się bierze czad (tlenek węgla) i dlaczego jest tak niebezpieczny?
Czad, czyli tlenek węgla, jest gazem silnie trującym, bezbarwnym i bezwonnym, nieco lżejszym od powietrza, co powoduje, że łatwo się z nim miesza i w nim rozprzestrzenia.
Powstaje w wyniku niepełnego spalania wielu paliw w tym również gazu spowodowanego brakiem odpowiedniej ilości tlenu, niezbędnej do zupełnego spalania. Może to wynikać z braku dopływu świeżego (zewnętrznego) powietrza do urządzenia, w którym następuje spalanie albo z powodu zanieczyszczenia, zużycia lub złej regulacji palnika gazowego. Jest to szczególnie groźne w mieszkaniach, w których okna są szczelnie zamknięte lub uszczelnione na zimę. Czad powstaje także często w czasie pożaru.
Niebezpieczeństwo zaczadzenia wynika z faktu, że tlenek węgla (czad) jest gazem niewyczuwalnym dla człowieka. Dostaje się do organizmu przez układ oddechowy, a następnie jest wchłaniany do krwioobiegu, blokując dopływ tlenu do organizmu. Stwarza to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka.
Jak zapobiegać zatruciu?
Podstawową przyczyną zatruć jest niepełne spalanie, do którego może dojść np. gdy zbyt szczelnie zamknięte są okna, brak jest właściwej wentylacji . Powoduje to powstawanie tlenku węgla (czadu) i utrudnia jego odpływ. Tyle spalin wypłynie na zewnątrz, ile świeżego powietrza napłynie do pomieszczenia.
Przede wszystkim należy więc zapewnić możliwość stałego dopływu świeżego powietrza do
paleniska (pieca gazowego, kuchenki gazowej) oraz swobodny odpływ spalin.
Pamiętaj, aby:
- uchylić okno w mieszkaniu, gdy korzystasz z jakiegokolwiek źródła ognia (pieca gazowego
z otwartą komorą spalania, kuchenki gazowej lub węglowej), - nie zasłaniać kratek wentylacyjnych i otworów nawiewnych,
- przy instalacji urządzeń i systemów grzewczych korzystaj z usług wykwalifikowanej osoby,
- użytkować sprawne technicznie urządzenia, w których odbywa się proces spalania zgodnie
z instrukcją producenta: kontrolować stan techniczny urządzeń grzewczych, - w przypadku wymiany okien na nowe, sprawdzić poprawność działania wentylacji, ponieważ
nowe okna są najczęściej o wiele bardziej szczelne w stosunku do wcześniej stosowanych w
budynku i mogą pogarszać wentylację, - systematycznie sprawdzać ciąg powietrza, np. poprzez przykładanie kartki papieru do otworu,
bądź kratki wentylacyjnej; jeśli nic nie zakłóca wentylacji, kartka powinna przywrzeć do wyżej
wspomnianego otworu lub kratki, - często wietrzyć pomieszczenia, w których odbywa się proces spalania (kuchnie, łazienki
wyposażone w termy gazowe), a najlepiej zapewnić, nawet niewielkie, rozszczelnienie okien. - nie bagatelizuj objawów duszności, bólów i zawrotów głowy, nudności, wymiotów, oszołomienia, osłabienia, przyspieszenia czynności serca i oddychania, gdyż mogą być sygnałem, że ulegasz
zatruciu czadem; w takiej sytuacji należy natychmiast przewietrzyć pomieszczenie, w którym się
znajdujemy i zasięgnąć porady lekarskiej.
Jakie są objawy zatrucia tlenkiem węgla?
- ból głowy,
- zawroty głowy,
- ogólne zmęczenie,
- duszność,
- trudności z oddychaniem, oddech przyspieszony, nieregularny
- senność,
- nudności.
Osłabienie i znużenie, które czuje zaczadzony, oraz zaburzenia orientacji i zdolności oceny
zagrożenia powodują, że jest on całkowicie bierny (nie ucieka z miejsca nagromadzenia trucizny),
traci przytomność i - jeśli nikt nie przyjdzie mu z pomocą - może skończyć się tragedią
Jak pomóc przy zatruciu tlenkiem węgla?
- należy natychmiast zapewnić dopływ świeżego, czystego powietrza,
- jak najszybciej wynieść osobę poszkodowaną w bezpieczne miejsce, na świeże powietrze,
- rozluźnić poszkodowanemu ubranie - rozpiąć pasek, guziki, ale nie rozbierać go, gdyż nie można doprowadzić do jego przemarznięcia
- wezwać służby ratownicze (pogotowie ratunkowe - tel. 999, straż pożarna - tel. 998 lub 112),
Jeśli po wyniesieniu na świeże powietrze zaczadzony nie oddycha, należy niezwłocznie przystąpić do wykonania sztucznego oddychania i masażu serca.
BEZPIECZNE UŻYTKOWANIE GAZOWYCH GRZEJNIKÓW WODY PRZEPŁYWOWEJ
Gaz jest szeroko rozpowszechnionym nośnikiem energii, stosowanym powszechnie w gospodarstwach domowych. Szczelność instalacji gazowej jest dla każdego oczywistym warunkiem bezpiecznego użytkowania gazu, gdyż jego mieszanina z powietrzem grozi wybuchem.
Większość użytkowników gazu nie wie jednak, kiedy może pojawić się zagrożenie zatruciem tlenkiem węgla (potocznie zwanym czadem). W Polsce każdego roku, z powodu zatrucia tlenkiem węgla pochodzącym z gazowych grzejników wody przepływowej, umiera ok. 100 osób, a kilka razy więcej ulega zatruciu wymagającym hospitalizacji.
Przeważająca większość wypadków śmiertelnych zdarza się między 1 listopada a 31 marca, a więc w porze chłodnej. Przyczyną są zamknięte, szczelne okna. Można łatwo zapobiec powstawaniu tlenku węgla i jego przenikaniu do mieszkań, spełniając cztery podstawowe warunki bezpiecznego użytkowania urządzeń spalających gaz.
Są to:
- prawidłowa instalacja,
- stały dopływ świeżego powietrza,
- swobodny odpływ spalin,
- właściwa eksploatacja zapewniająca dobry stan techniczny urządzenia gazowego.
Są one przedstawione poniżej w skrócie.
PRAWIDŁOWA INSTALACJA
Zainstalowania lub wymiany piecyka gazowego może dokonać jedynie uprawniony specjalista, zgodnie z instrukcją producenta. Wykonywanie prac instalacyjnych i regulacyjnych przez osobę nieuprawnioną może stworzyć zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców. Takie same wymagania co do prac instalacyjnych i regulacyjnych dotyczą kuchenek gazowych. Kuchenka powinna znajdować się jak najbliżej wywiewnej kratki wentylacyjnej, a stanowiska pracy powinny być usytuowane między oknem a kuchenką, tak, aby nad nimi następował przepływ świeżego powietrza.
STAŁY DOPŁYW ŚWIEŻEGO POWIETRZA
Stały dopływ świeżego (zewnętrznego) powietrza do urządzenia, w którym następuje spalanie gazu, ma podstawowe znaczenie. Brak dopływu świeżego powietrza powoduje niedobór tlenu. Wynikiem tego niedoboru jest niezupełne spalanie i powstawanie tlenku węgla. Następuje to wówczas, gdy np. okna mieszkania są szczelnie zamknięte. Stały dopływ świeżego powietrza do mieszkania jest również warunkiem niezbędnym swobodnego odpływu spalin. W związku z tym należy pamiętać, aby przed każdą kąpielą dobrze przewietrzyć łazienkę, szczelne okna były wyposażone w nawiewniki powietrza, a podczas kąpieli uchylone było okno w mieszkaniu lub lufcik. Zasłanianie kratek wentylacyjnych, zarówno nawiewnej w drzwiach do łazienki, jak i wywiewnej na wlocie do przewodu wentylacyjnego, grozi śmiertelnym zatruciem.
SWOBODNY ODPŁYW SPALIN
Piecyk gazowy powinien być szczelnie przyłączony do przewodu spalinowego, a przewód spalinowy musi być szczelny i drożny. Warunkiem swobodnego odpływu spalin jest jednak nie tylko drożny przewód spalinowy, lecz także stały dopływ świeżego powietrza do pomieszczenia, w którym następuje spalanie gazu. Nie będzie odpływu spalin, jeżeli pracujący piecyk gazowy będzie się znajdował w zamkniętym, uszczelnionym mieszkaniu. Stały dopływ powietrza do pomieszczenia, w którym włączono piecyk gazowy, jest więc warunkiem niezbędnym do spełnienia dwóch podstawowych wymagań bezpieczeństwa - zupełnego spalania gazu i swobodnego odpływu spalin.
Podczas kąpieli nie należy włączać wentylatora w kuchni lub w innym miejscu w mieszkaniu, ponieważ jego działanie osłabia naturalny ciąg spalin w przewodzie spalinowym piecyka gazowego.
DOBRY STAN TECHNICZNY URZĄDZENIA GAZOWEGO
Urządzenia gazowe powinny być utrzymywane w czystości i w dobrym stanie technicznym, a także okresowo kontrolowane zgodnie z zaleceniami producenta. Obowiązek utrzymania wymaganego stanu technicznego urządzeń gazowych i ich udostępnienia do kontroli nakłada na użytkownika lokalu Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74 z dnia 9.09.1999r., poz. 836, § 17 ust. 1 i 2).
W trosce o bezpieczeństwo własne i swojej rodziny do tego obowiązku powinien się poczuwać każdy użytkownik urządzeń gazowych. Piecyk gazowy używany od wielu lat należy niezwłocznie zgłosić do kontroli. Stary, zużyty, nieczyszczony i rozregulowany piecyk gazowy zagraża życiu. Naprawa i konserwacja urządzenia gazowego może być powierzona wyłącznie osobom posiadającym odpowiednie uprawnienia.
Niezbędny dodatek do piecyka: czujnik czadu jako dodatkowe wyposażenie. Posiadanie tego urządzenia uchroni nas w pewnej mierze przed niebezpieczeństwem związanym z korzystaniem z piecyka: przed zatruciem tlenkiem węgla (czyli inaczej właśnie czadem).
Czad jest bezbarwny i nie ma zapachu, wykryć go może więc jedynie czujnik (lub inaczej detektor) tlenku węgla.
W przypadku wykrycia czadu, w czujniku uruchamia się bardzo głośna sygnalizacja akustyczna
Czujnik czadu - jak dokonać samodzielnego zakupu i prawidłowo zamontować? Jaki wybrać czujnik czadu? Czujnik czadu z atestem czy bez? Jedyne czujniki bez atestu, jakie można kupić, to tanie podróbki z Chin. Takich urządzeń w ogóle nie należy kupować, ponieważ ich wskazania mogą być zafałszowane. Dobry czujnik czadu nie jest drogi (to raptem kilkadziesiąt złotych) i zdecydowanie nie warto narażać życia w imię oszczędności rzędu 10-20 złotych.
Wybierając detektor czadu, zwróć uwagę na:
- certyfikaty potwierdzające zgodność z właściwymi normami: PN-EN 50291-1 oraz PN-EN 50291-2,
- okres gwarancji i eksploatacji czujnika czadu - najlepsze czujniki działają bez problemów przez 7-10 lat,
- odpowiednio głośne sygnalizowanie podwyższonego stężenia czadu i dodatkowy sygnał optyczny (ważny dla osób niedosłyszących),
- jakość baterii i sygnalizację wyczerpującej się baterii; niektóre czujniki czadu mają baterie niewymienne wystarczające na cały okres eksploatacji,
- funkcję autokontroli, która wykryje wszelkie nieprawidłowości elementu pomiarowego.
Jak działa czujnik czadu?
Działanie domowego elektronicznego czujnika czadu polega na ciągłym monitorowaniu stężenia tlenku węgla w pomieszczeniu. Elementem reagującym na gaz jest sensor elektrochemiczny lub półprzewodnikowy (ten ostatni ma dłuższą żywotność). Gdy zostanie przekroczony dopuszczalny poziom czadu w powietrzu, włącza się optyczna i akustyczna sygnalizacja alarmowa. Zapala się czerwona dioda (gdy nie ma zagrożenia, lampka świeci na zielono), a jednocześnie włącza się dźwięk o przerywanym tonie i dość wysokim natężeniu (zazwyczaj powyżej 85 dB).
Czujniki tlenku węgla są zasilane z sieci 230 V, baterii ("paluszków") lub z wbudowanego na stałe akumulatora niewymagającego wymiany nawet kilka lat. Niektóre urządzenia wyposażone są w wyświetlacz ciekłokrystaliczny, dzięki czemu łatwo odczytamy aktualny poziom stężenia czadu. Poza tym, na obudowie może znajdować się przycisk umożliwiający szybkie sprawdzenie poprawności działania urządzenia.
Gdzie montować czujniki tlenku węgla?
Montaż i eksploatacja czujnika czadu nie jest czynnością skomplikowaną. Należy jedynie przestrzegać zaleceń podanych w instrukcji obsługi dołączonej przez producenta.
Najczęściej umieszcza się go:
- na ścianie, na wysokości głowy dorosłego człowieka, czyli około 180 cm na podłogą i co najmniej 30 m od sufitu (niektóre modele przeznaczone są do umieszczenia na suficie lub postawienia na płaskiej powierzchni);
- w pobliżu potencjalnego źródła emisji tlenku węgla, ale nie dalej niż 6 m od niego (gdy będzie to kuchenka lub piekarnik gazowy, to nie bliżej niż 1 m od nich);
z dala od okien oraz wentylacyjnych otworów nawiewnych; - w miejscu nienasłonecznionym, niezagrożonym bezpośrednim wypływem wody z natrysku, bądź spalin z urządzeń grzewczych. Detektor należy też chronić przed parami cieczy agresywnych (np. rozcieńczalników) - skraca to jego trwałość;
- w miejscu nieosłoniętym meblami, zasłonami lub innymi przedmiotami ograniczającymi dopływ powietrza.
Pamiętajmy!
Od stosowania się do powyższych rad może zależeć zdrowie i życie Twoje oraz Twoich bliskich. Wystarczy jedynie odrobina przezorności.